Thüringen

Eus Wikipedia
Mont da : merdeiñ, klask
Thüringen

(Freistaat Thüringen)

Menez Ruppberg e-kichen Zella-Mehlis
Lec'hiadur
Deutschland Lage von Thüringen.svg
LocationGermanyInEurope.png
Ardamez ha banniel
Ardamez Thüringen
Banniel Thüringen
Titouroù
Gorread 16 172,10 km²
Poblañs 2 312 870 (2006)
Stankted 143,02 annezad/km²
Pdk 45,994 md €
Pdk dre annezad 19 900 €
Politikerezh
Ministr-prezidant Christine Lieberknecht, CDU
Landtag CDU : 30, Die Linke : 26,

SPD : 19, FDP : 7, Bündnis 90/Die Grünen : 6

Lec'hienn ofisiel thueringen.de


Stad dieub Thüringen (alamaneg : Freistaat Thüringen) a zo unan eus ar 16 Land a ya d'ober Alamagn. E-kreiz ar vro emañ, hag Erfurt eo ar gêr-benn. 16 200 km² eo gorread al Land, ha 2,3 milion a annezidi a zo ennañ.

Ti-gar Erfurt

Douaroniezh[kemmañ]

E-kreiz Alamagn emañ Stad dieub Thüringen : etre al Länder da-heul :Saks-Izel, Saks-Anhalt, Saks, Bavaria ha Hessen. Stank eo ar c'hoadeier en Thüringen, ul land lesanvet kalon c'hlas Alamagn. Ar c'hoadeier-se agver dreist-holl e gwalarn al land, en Thüringer Wald. E norzh ar c'hoad-se e kaver un uhelgompezenn. Er gwalarn ez eus ul lodenn eus ar menezioù Harz. Torosadurioù menezioù all a gaver en Thüringen : Rhön, Dün, Kyffhäuser ha Hainich. Lodenn reter Thüringen a zo un uhelgompezenn. Ar Saale, an Ilm, ar Werra, an Unstrut hag ar Weibe Blanc eo ar stêrioù a gaver en Thüringen.

Aozadur an tiriad[kemmañ]

Arondisamantoù (Landkreise) ha kêrioù-arondisamantoù (kreisfreie Städte)[kemmañ]

17 arondisamant (Landkreise) Thüringen:

Niv. Arondisamant Pennlec'h Plakenn varilh Gorread
(km²)
Annezidi
(31 12 2007)
Stankter
Annezidi
(31 12 2000)
Emdroadur
1 Altenburger Land Altenburg ABG 569,08 103.313 182 114.200 -9,53%
2 Eichsfeld Heiligenstadt EIC 939,82 107.924 115 114.109 -5,42%
3 Gotha Gotha GTH 935,59 141.405 151 148.527 -4,80%
4 Greiz Greiz GRZ 843,52 112.682 134 123.869 -9,03%
5 Hildburghausen Hildburghausen HBN 937,38 69.425 74 73.839 -5,98%
6 Ilm Arnstadt IK 843,30 114.445 136 121.806 -6,04%
7 Kyffhäuser Sondershausen KYF 1.035,13 85.362 82 94.343 -9,52%
8 Nordhausen Nordhausen NDH 710,91 91.762 129 98.609 -6,94%
9 Saale-Holzland Eisenberg SHK 816,99 88.935 109 93.929 -5,32%
10 Saale-Orla Schleiz SOK 1.148,41 90.910 79 98.592 -7,79%
11 Saalfeld-Rudolstadt Saalfeld SLF 1.034,58 121.542 117 132.885 -8,54%
12 Schmalkalden-Meiningen Meiningen SM 1.210,14 134.262 111 143.702 -6,57%
13 Sömmerda Sömmerda SÖM 804,17 75.257 94 81.204 -7,32%
14 Sonneberg Sonneberg SON 433,36 62.384 144 67.833 -8,03%
15 Unstrut-Hainich Mühlhausen UH 975,48 111.643 114 119.504 -6,58%
16 Wartburg Bad Salzungen WAK 1.304,84 135.058 104 144.677 -6,65%
17 Weimarer Land Apolda AP 803,03 86.568 108 91.443 -5,33%
Thüringen

6 kêr-arondisamant (kreisfreie Städte) Thüringen:

Kêrioù[kemmañ]

Kêrioù Thüringen
niv. kêr annezidi distrig
31 a viz Kerzu 1970 31 a viz Kerzu 2000 30 a viz Even 2005
1. Erfurt 192.679 200.564 202.590 kêr dizalc'h
2. Gera 106.841 112.835 104.737 kêr dizalc'h
3. Jena 85.169 99.893 102.201 kêr dizalc'h
4. Weimar 63.985 62.425 64.361 kêr dizalc'h
5. Gotha 57.256 48.376 47.045 Gotha
6. Eisenach 50.059 44.442 43.858 kêr dizalc'h
7. Nordhausen 42.018 45.633 43.781 Nordhausen
8. Suhl 28.177 48.025 43.202 kêr dizalc'h
9. Altenburg 47.497 41.290 38.203 Altenburg
10. Mühlhausen 46.135 38.695 37.480 Unstrut-Hainich
11. Saalfeld 31.048 29.511 28.148 Saalfeld-Rudolstadt
12. Ilmenau 19.634 27.176 26.713 Ilm
13. Arnstadt 27.368 27.220 25.828 Ilm
14. Rudolstadt 30.087 27.528 25.584 Saalfeld-Rudolstadt
15. Apolda 29.754 25.899 24.684 Weimar
16. Greiz 39.424 26.177 24.007 Greiz
17. Sonneberg 29.811 24.837 23.928 Sonneberg
18. Sondershausen 22.195 23.088 21.718 Kyffhäuser
19. Meiningen 24.876 22.240 21.642 Schmalkalden-Meiningen
20. Sömmerda 15.959 21.977 20.885 Sömmerda

Istor[kemmañ]

Ragistor[kemmañ]

Roudoù pobladur e Thüringen a gaver ken abred hag e 350 000 kent JK. Korf-eskern un homo sapiens (200 000 kent JK) a zo bet kavet e-kichen Weimar.

Roud kentañ an anv Thüringen[kemmañ]

Anv Thüringen a zeu eus hini an Dhüringed a veze o chom eno e-tro an eil kantved. Tapet e voe gant ar Franked e-tro ar VIvet kantved, hag ul landgraf (kontelezh) eus an Impalaeriezh santel roman german e voe azalek 1130.

Er Grennamzer[kemmañ]

Gant marv Heinrich Raspe IV e 1247 ez eas familh konted Thüringen da netra. Goude ar brezel a hêrezh (1247-1264) e voe dizalc'h lodenn gornôg Thüringen dindan an anv Hessen. Ar peurrest eus Thüringen a voe perc'hennet gant konted Meissen, hag int eus familh Wettin. Dont a reas neuze da vezañ kreiz trede dukelezh Saks ha rouantelezh Saks. Pa voe rannet ar familh Wettin e daou skourr e 1485 e voe perc'hennet Thüringen gant an hini kentañ, ha tamm-ha-tamm e voe rannet e meur a stadig abalamour d'an hengoun sakson diazezet war rannañ an hêrezh hetre an hêred c'hourel. Graet e vez dukelezhioù sakson eus ar stadoù-se. Ar re bouezusañ a oa hini Saks-Weimar, Saks-Eisenach, Saks-Jena, Saks-Meiningen, Saks-Altenburg, Saks-Coburg ha Saks-Gotha.

An Disivoud[kemmañ]

Da vare an Disivoud e teuas Thüringen da vezañ ur vro brotestant. E 1520 e voe diskaret ar gredenn gatolik : distrujet e voe ar manatioù ha skarzhet ar veleien. Dindan ren priñs-dilenner Mainz e oa distrig Eichsfeld ha katolik e chomas, evel kêr Erfurt ha tro-war-dro dezhi.

An XIXvet kantved[kemmañ]

Napoleonstein, monumant da zerc'hel soñj eus emgann Jena

Napoleon Iañ a adsavas an tiriad pa voe krouet kengevredad ar Roen e 1806. Kemmoù a voe degaset en-dro da vare Kendalc'h Vienna (1814-1815) pa voe krouet ar C'hengevredad german.

Kastell Friedenstein

An XXvet kantved[kemmañ]

E 1920 e voe kendeuzet ar stadoù-se en ur stad nemetken anvet Thüringen ha lakaet e voe Weimar da gêrbenn. Gant dileuridi Saks-Coburg e voe dibabet bezañ staget ouzh Bavaria. D'ar mare-se e oa dispac'hel an traoù e Thüringen. E miz Here 1923 e voe degemeret izili eus KPD e gouarnamant Thüringen. Fellout a rae dezho ma vefe aozet ur Republik kuzulioù, met ne badas ket ha flastret e voe gant an arme.

Iliz-veur Erfurt

E 1937 e vo digoret kamp-bac'h Buchenwald e-kichen Weimar. Kalz distruj a voe e Thüringen e-pad an Eil Brezel-Bed, dreist-holl e Jena hag e Nordhausen, hag a voe bombezet kalz. An Amerikaned eo a voe ar re gentañ o tizhout Thüringen e miz Ebrel 1945, met azalek miz Gouere 1945 e voe aloubet gant an Arme Ruz. Ul lodenn eus Saks Prusia (Erfurt, Mühlhausen ha Nordhausen) a voe staget neuze ouzh Thüringen ha lakaet e voe Erfurt da gêrbenn. Dilennadegoù kentañ ar parlamant a voe azoet e 1946.

E 1949 e voe krouet DDR ha staget e voe Thüringen outi. Divodet e voe al Länder e 1952 hag aozet distrigoù (Bezirke) en o lec'h. Rannet e voe neuze Thüringen e tri distrig : hini Erfurt, hini Gera ha hini Suhl. Da vare ar Brezel yen e voe harzoù su Thüringen ul lodenn eus ar rideoz houarn, evel ma c'haller gwelout e Mirdi ar Voger e Mödlareuth. Adsavet e voe Land Thüringen e pa voe adunvanet Alamagn e 1990. E 1993 e voe votet ur vonreizh nevez ha dibabet an anv Freistaat Thüringen. Abaoe an adunvanidigezh ez eo bet CDU ar strollad politikel pennañ hag e izili o deus kemeret perzh en holl c'houarnamantoù : gouarnamantoù kenunaniezh (1990-1999) pe o-unan e penn an traoù abaoe 1999.

Galloud lezenniñ[kemmañ]

Gant parlamant Thüringen eo e vez votet al lezennoù. Aozet e vez dilennadegoù bep pemp bloaz. 88 dileuriad a zo el Landtag.

Embregerezhioù pennañ Thüringen[kemmañ]

Anv an embregerezh Skourr Niver a implijidi Lec'h pennañ
Deutsche Post AG Post, ensavadur kred 5000 Erfurt, Nohra
Deutsche Bahn AG Transportoù dre hent-houarn 4800 Erfurt
Deutsche Telekom AG Pellgehenterezh 3300 Erfurt
Helios Kliniken GmbH Ospitalioù 2900 Erfurt, Gotha, Bleicherode
AOK Thüringen Assurañsoù 2300 Erfurt
Metro Kenwerzh a-vunut hag a-vras 2300
Rhön Klinikum AG Ospitalioù 2200 Bad Berka, Hildburghausen, Meiningen
EDEKA Kenwerzh a-vunut hag a-vras 2100
Zeitungsgruppe Thüringen Verwaltungsgesellschaft mBH Kelaouiñ 1800
Opel Sevel kirri 1800 Eisenach

Deskadurezh[kemmañ]

Deskadurezh uhel[kemmañ]

E Thüringen e kaver nav ensavadur a zeskadurezh uhel :

Sevenadur[kemmañ]

Mirdi ar Bauhaus e Weimar

A-bouez ez eo Thüringen en Alamagn a-fet sevenadur. A-viskoazh eo bet brudet kêr Weimar a-fet sevenadur, hag eno eo e c'hanas al luskas lennegezh anvet "Weimarer Klassik" (e-tro 1786-1805), eno e voe krouet ar Bauhaus hag e Thüringen ivez e vo skrivet kentañ bonreizh Alamagn.

Tud vrudet[kemmañ]

Tud a-bouez bras e sevenadur Europa a zo liammet ouzh Thüringen. Martin Luther a repuas e kastell Wartburg ma stagas gant treiñ an Testamant Nevez en alamaneg. Goethe a voe o chom eno e-pad ouzhpenn 50 vloaz, hag eno ivez eo e kejas ouzh ar barzh Friedrich Schiller.

A-bouez eo ivez Thüringen a-fet sonerezh klasel :Johann Sebastian Bach a voe ganet en Eisenach hag ul lodenn eus e vuhez a gasas e Thüringen. Alies e teuas Johannes Brahms da Meiningen, ma savas e bevare sinfonienn. Franz Liszt a labouras e Weimar ha Richard Wagner a zeuas alies da Eisenach ha da Weimar ma krouas Lohengrin.

War dachenn ar skiantoù e c'haller menegiñ ar fizikour Ernst Abbe, ar matematikour Friedrich Ludwig Gottlob Frege, ar mezeg Christoph Wilhelm Hufeland pe c'hoazh ar biologour Ernst Haeckel.

Levrlennadur[kemmañ]

Liammoù diavaez[kemmañ]


Commons
Muioc'h a skeudennoù diwar-benn

a vo kavet e Kerandafar.


Länder Alamagn Banniel Alamagn
Flag of Baden-Württemberg.svg Baden-Württemberg | Flag of Bavaria (lozengy).svg Bavaria | Flag of Berlin.svg Berlin | Flag of Brandenburg.svg Brandenburg | Flag of Bremen.svg Bremen | Flag of Hamburg.svg Hamburg | Flag of Hesse (state).svg Hessen | Flag of Mecklenburg-Western Pomerania.svg Mecklenburg-Pomerania ar C'hornaoueg | Flag of North Rhine-Westphalia.svg Nordrhein-Westfalen | Flag of Rhineland-Palatinate.svg Rheinland-Pfalz | Flag of Saarland.svg Saarland | Flag of Saxony.svg Saks | Flag of Saxony-Anhalt.svg Saks-Anhalt | Flag of Lower Saxony.svg Saks-Izel | Flag of Schleswig-Holstein.svg Schleswig‑Holstein | Flag of Thuringia.svg Thüringen
Flag of Germany.svg Porched Alamagn – Adkavit pennadoù ha rummadoù Wikipedia a denn da Alamagn.