Taliesin

Eus Wikipedia
Mont da : merdeiñ, klask

Traonienn ar stêr Eden, etre Appleby ha Penrith, a vije kreiz bro Urien Rheged hervez barzhoniezh Taliesin.

Taliesin (war-dro 534 – war-dro 599) a zo ur barzh brezhonek (pe predenek, gouez da lod) hag a veve en unan eus rouantelezhioù brezhon an Hanternoz Kozh, en ur vro a zo bet rannet etre Bro-Skos ha Bro-Saoz abaoe ar VIvet kantved. Miret eo bet e skridoù, pe un darn anezhe, en un dornskrid krenngembraek anvet Levr Taliesin.

Barzh-lez[kemmañ]

Ur barzh-lez e ranke bezañ, ha kanet en dije e lez tri roue brezhon da vihanañ:

Met e-kichen ar barzh istorek ez eus ganet ivez un den mojennel, hanter barzh kembreat, hanter hudour, a zo bet kemmesket zoken gant Merzhin, ha lakaet da Benn Meur Barzhed Breizh.


Ar barzh hervez an istor[kemmañ]

N'ouzer ket nemeur a dra diwar e benn. Un nebeud elfennoù a c'haller dastum en e varzhonegoù avat.

En Historia Britonum eo meneget evel unan eus ar pemp barzh brezhon brudet ( war un dro gant Talhaearn Tad Awen, Aneirin, Blwchbardd, ha Cian Gwenith Gwawd ("Cian Gwinizh Kan"). Anv zo anezhañ ivez e-barzh Y Gododdin. Taliesin a veze gwelet en XIIvet kantved evel oberour un toullad mat a vojennoù .[2]


Ganet e vije Taliesin war-dro 534 ha marvet war-dro 599 hag e vije mab da Sant Henwg Llanhennock.
Bez ez eo unan eus ar Gentvarzhed, pe Cynfeirdd, da lavarout eo unan eus ar varzhed kentañ. Splann eo n'eo ket bet savet e varzhonegoù e kembraeg, met e predeneg an hanternoz, ur yezh tost-kar d'ar c'hembraeg n'eus forzh penaos, ha ken tost-kar all da yezh ar Vrezhoned a oa o tivroañ war-du ar c'hreisteiz, da Vreizh tramor. Hervez Historia Brittonum Nennius eo brasañ barzh Breizh e oa Taliesin hag e veve er memes amzerioù hag Aneirin. Met n'eo ket an hini kentañ meneget gant Nennius.

Kaoz a zo gantañ eus an trec'hadennoù war Ida Bernikia en emgann Argoed Llwyfain war-dro 547, e Gwen Ystrad etre ar bloaz-se ha 560, e Menao, Northumbria war-dro 560.[2] En Hen Ogledd emañ an holl lec'hioù-se. Pa varvas Urien Rheged e teuas Taliesin da vout barzh e vab Owain mab Urien, an hini en devoa lazhet Ida .[2]

E oberenn[kemmañ]

Unnek eus ar barzhonegoù miret a zo eus ar VIvet kantved hag a c'haller krediñ int bet savet gant ar barzh Taliesin.[3] Diskouez a reont e oa barzh e lez Brochfael Ysgithrog, a oa roue Powys war-dro 555, goude gant Cynan Garwyn, ha goude gant Urien, roue Rheged, ha goude c'hoazh gant e vab Owain mab Urien. Darvoudoù meneget gant ar barzh, evel Emgann Arfderydd (war-dro 583), zo anavezet ivez dre skridoù arall.

Taliesin ar mojennoù[kemmañ]

Er XVIvet kantved e voe savet Hanes Taliesin (Istor Taliesin) gant Elis Gruffydd, ur soudard kembreat eus an arme saoz a oa o terc'hel kêr Calais, a oa d'ar Saozon d'an ampoent. Er skrid-se eo kontet ganedigezh marzhus ar barzh Taliesin ha displeget peseurt galloudiezhioù hud a oa dezhañ. Troet e voe saozneg en XIXvet kantved gant Charlotte Guest hag embannet a-gevret gant ar Mabinogion.

Istor Gwion Bach ha kaoter Keridwen[kemmañ]

Tegid Foel (Tegid Voal ) a zo o chom e Kembre, en amzer ar roue Arzhur, gant e wreg Keridwenn, un hudourez eus ar re varrekañ. Ur mab zo dezho, vil evel ar seizh pec'hed, drouk evel ur bleiz: Morvran eo e anv, met Afancddu (Avankdu) a vez graet anezhañ abalamour d'e groc'hen teñval. Ur verc'h o deus ivez, Creirfyw hec'h anv, ha "kaer evel an heol". Morvran ne vez maget nemet kasoni outañ gant an holl. Evit ma vo karet e fell d'e vamm reiñ dezhañ ur galloud hud : an diouganiñ. Evit se he deus ezhomm a louzoù dastumet d'ar c'houlz mat, ha goude e rank o lakaat en ur gaoteriad dour a ranko chom da virviñ e-pad ur bloaz hag un deiz. A-benn ar c'heid-amzer-se ez eus teir zakenn a ra un diouganer gant an hini a gouezhont warnañ. Ar peurrest eus an dourenn n'eo nemet pistri. Un dall kozh, Morda e anv, a zo e garg teurel evezh ouzh ar gaoteriad. Ur paotrig zo mevel gantañ, Gwion e anv hag eñ a ra war-dro an tan dindan ar gaoter, hag a vesk an dour. Keridwen a ziwall e chomfe dour e-barzh. An euzh a vab a zo lakaet e-tal ar gaoter, dezhañ da gaout an teir zakenn pa zeuy ar c'houlz. Manet ar vamm kousket, setu an takennoù o lammat hag o kouezhañ war viz-meud Gwion Bach (Gwion bihan), hag eñ kenkent da lakaat e viz en e c'henoù, ha da gaout furnez ha gouiziegezh e-lec'h Morvran.

Tarzhañ a ra ar gaoter gant ar pistri zo ennañ, dihuniñ a ra Keridwenn ha gouzout a ra Gwion Bach kenkent emañ-hi o vont da c'hoantaat e lazhañ. Hag eñ diflipet diouti er stumm d'ur c'had.

Klevout a ra konnar ar wrac'h ha trouz ar chaseadeg. Pa dro-eñ e gad e tro-hi e ki-hemolc'h. Pa dro-eñ e pesk hag e lamm er stêr e tro hi e ki-dour. Pa dro-eñ en evn e tro-hi e falc'hun. Hag eñ aet skuizh. Neuze e tro en ur c'hreunenn ed ha hi da dreiñ e yar ha d'en debriñ. Brazez e oa anezhi. Ha hi ober he soñj lazhañ ar bugel, o c'houzout e oa Gwion an hini e oa, met pa voe ganet e oa ken brav ma ne c'hallas, ha neuze en lakaas en ur baner lêr hag en taolas er mor.

Skrivet eo e anv Taliessin en Idylls of the King gant Alfred Tennyson hag un nebeud oberennoù all, ha kement-sea dalv tal skedus e krenngembraek.[2] Er varzhoniezh krenngembraek e veez graet Taliesin Ben Beirdd ("penn ar varzhed") anezhañ.

Hervez ar vojenn e vije bet advabet ar bugel Taliesin gant Elffin ap Gwyddno, mab da Gwyddno Garanhir, ha diouganiñ a eure marv ar roue Maelgwn Gwynedd gant ar vosenn. En istorioù all e teuas da vout un haroz mojennel, kompagnun da Bendigeidfran, ha d'ar roue Arzhur

E vuhez vojennel a gaver e meur a skrid kalz koshoc'h, evel en hini Elis Gruffydd er XVIvet kantved.

E vuhez[kemmañ]

Hervez ur vojenn a zo meneg anezhi e barzhoniezh kembraek ar Grennamzer hag e Danevell Taliesin ar XVIvet kantved e oa lezvab da Elffin ap Gwyddno, a roas dezhañ an anv Taliesin, "tal skedus", hag a deuas da vout roue Ceredigion diwezhatoc'h. Hervez ar vojenn atav e vije bet desavet en e lez en Aberdyfi ha d'an oad a 13 vloaz ez eas da weladenniñ ar roue Maelgwn Gwynedd a oa eontr da Elffin, hag eno e tiouganas reizh penaos e oa Maelgwn da vervel e berr amzer.

Kavet gant Elffin[kemmañ]

Kavet e voe ar babig gant Elffin ap Gwyddno, mab da Gwyddno Garanhir, roue Ceredigion', a oa oc'h eogeta. Souezhet e voe o welout pegen gwenn e oa dremm ar paotrig ma estlammas: "Dyma Dal Iesin", da lavarout eo "Setu un tal skedus" ha Taliesin, goude bout anvet evel-se, a grogas da zibunañ barzhoniezh eus ar c'haerañ :

Fair Elffin, cease your lament!
....Though I am weak and small,
On the wave crest of the the surging sea,
I shall be better for you
Than three hundred shares of salmon.
Elffin of noble generosity,
Do not sorrow at your catch.
Though I am weak on the floor of my basket,
There are wonders on my tongue....''

Souezhet Elffin, hag eñ goulenn penaos e c'halle ur babig kaozeal. Ha Taliesin da respont adarre gant barzhoniezh :

"Floating like a boat in its waters,
I was thrown into a dark bag,
and on an endless sea, I was set adrift.
Just as I was suffocating, I had a happy omen,
and the master of the Heavens brought me to liberty."

E lez Maelgwn Gwynedd[kemmañ]

un toullad bloavezhioù diwezhatoc'h, tapet e drizek vloaz gant Taliesin, edo Elffin e lez Maelgwn Gwynedd, hag eñ da lavarout e oa Taliesin gwelloc'h barzh egetañ , hag e wreg ur vaouez gwelloc'h eget ne vern pehini eus al lez. Ha sede Rhun, mab Maelgwn, da di Elffin da lubaniñ e wreg evit prouiñ ne oa ket gwir pezh a lavare Elffin. Rhun a vezvas anezhi hag a glaskas tennañ he gwalenn-eured diganti evit prouiñ ne oa ket feal. Met Elffin ne voe ket kendrec'het. Maelgwn neuze a c'houlennas digant Taliesin prouiñ e oa gwelloc'h barzh eget ar re en e lez . Taliesin a ziouganas neuze kouezhidigezh ar roue en e werzennoù tra ma ne c'halle barzhed ar roue nemet c'hoari gant o muzelloù ha babouzat. Neuze e voe tennet Elffin eus ar vac'h ma oa bet taolet

Notennoù[kemmañ]

  1. Ifor Williams, Canu Taliesin (University of Wales Press, 1960), poem I.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 English Writers: An Attempt Towards a History of English Literature.
  3. Hervez Ifor Williams.


Liammoù diavaez[kemmañ]


Levrioù e brezhoneg[kemmañ]

Levrioù e galleg[kemmañ]

  • Yann Brekilien, La Mythologie celtique. Monaco : Éditions du Rocher, 1993. ISBN 2268016315
  • Albert Grenier, Les Gaulois. Paris : Payot, 1970. ISBN 2228888389
  • Christian-Joseph Guyonvarc'h, Magie, médecine et divination chez les Celtes, Bibliothèque scientifique Payot, Paris, 1997. ISBN 2228891126
  • Christian-Joseph Guyonvarc'h ha Françoise Le Roux, Les Druides. Rennes : Ouest-France Université, 1986. Coll. De mémoire d’homme : l’histoire. ISBN 2858829209
  • Christian-Joseph Guyonvarc'h et Françoise Le Roux, La Civilisation celtique. Rennes : Ouest-France Université, 1995. Coll. De mémoire d’homme : l’histoire. ISBN 2858829209
  • Christian-Joseph Guyonvarc'h et Françoise Le Roux, Les Fêtes celtiques. Rennes : Ouest-France Université, 1995. Coll. De mémoire d’homme : l’histoire. ISBN 2737311987
  • Venceslas Kruta, Les Celtes : Histoire et Dictionnaire. Paris : Gallimard, 2000. Coll. Bouquins, Paris, 2000. ISBN 2737302978
  • Jean-Paul Persigout, Dictionnaire de mythologie celte. Monaco : Éditions du Rocher, 1985. ISBN 2268009688
  • Les Quatre branches du Mabinogi et autres contes gallois, traduits, présentés et annotés par Pierre-Yves Lambert, Paris : Gallimard, 1993. Coll. L’aube des peuples. ISBN 2070732010.

Levrioù e saozneg[kemmañ]

  • Ford, Patrick K. 1977. The Mabinogi and Other Medieval Welsh Tales Berkeley: University of California Press.
  • Ford, Patrick K. 1992. Ystoria Taliesin. Cardiff : University of Wales Press, 1977.
  • Ford, Patrick K. 1999. The Celtic Poets: Songs and Tales from Early Ireland and Wales. Belmont (Mass.): Ford and Bailie.
  • Haycock, Marged 2007. Legendary Poems from the Book of Taliesin (CMCS, Aberystwyth)
  • Haycock, Marged. 1997. "Taliesin's Questions". In : Cambrian Medieval Celtic Studies 33 (Summer): 19–79.
  • Haycock, Marged. 1987. "'Some talk of Alexander and some of Hercules': three early medieval poems from the 'Book of Taliesin. In : " Cambridge Medieval Celtic Studies 13 (1987): 7–38.
  • Haycock, Marged. 1987–88. "Llyfr Taliesin. In : " National Library of Wales Journal 25: 357–86.
  • Haycock, Marged. 1983–1984. "Preiddeu Annwn and the Figure of Taliesin". In : Studia Celtica18/19: 52–78.
  • Koch, John and John Carey. 2003. The Celtic Heroic Age ; 3rd ed. Malden (Mass.) : Celtic Studies Publishing.
  • Matthews, John. Taliesin: Shamanism and the Bardic Mysteries in Britain and Ireland. London : Harper Collins, 1991.
  • Williams, J. E. Carwyn. The Poems of Taliesin. Dublin : Institute of Advanced Studies, 1987.
  • Williams, Ifor. 1960. Canu Taliesin. Translated into English by J. E. Caerwyn Williams as The Poems of Taliesin Dublin Institute of Advanced Studies: Dublin. (first edition 1967, reprinted 1975, 1987)
  • Williams, Ifor. 1944. Lectures on Early Welsh poetry. Dublin: Dublin Institute for Advanced Studies
  • English Writers: An Attempt Towards a History of English Literature, Henry Morley, William Hall Griffin, Published by Cassell & Company, limited, 1887