Kleder

Eus Wikipedia
Mont da : merdeiñ, klask
Kleder
Gwenn ha Du3.png Kumun eus Breizh
Ti-gard an Amied
Ti-gard an Amied
Ardamezioù
Bro istorel Bro Leon
Melestradurezh
Departamant Penn-ar-Bed
Arondisamant Montroulez
Kanton Kastell-Paol
Kod kumun 29030
Kod post 29233
Maer
Amzer gefridi
Gérard Danielou
2014-2020
Etrekumuniezh Kumuniezh kumunioù Bae ar C'hernig
Bro velestradurel Bro Montroulez
Lec'hienn web [1]
Poblañsouriezh
Poblañs 3 866 ann. (2012)[1]
Stankter 103 ann./km²
Douaroniezh
Daveennoù
lec'hiañ
48° 39′ 51″ Norzh
4° 06′ 03″ Kornôg
/ 48.664167, -4.100833
Uhelderioù bihanañ 0 m — brasañ 79 m
Gorread 37,44 km²
Breizh5dept.svg
Lec'hiañ ar gêr
Kleder
Map commune FR insee code 29030.png

Kleder zo ur barrez eus Bro-Leon hag ur gumun eus departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.

Etimologiezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Hervez ar vojenn e teufe eus anv Sant Ke, manac'h eus Iwerzhon deuet da Vreizh er Vvet kantved, savet gantañ ur manati e Kleder. Sant-paeron ar barrez eo.

Istor[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Dispac'h Gall[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Tud eus ar gumun a gemeras perzh en Emgann Kergidu d'ar 24 a viz Meurzh 1793 e-kichen Plougouloum ; un dell-gastiz a 13 450 lur a voe paeet gant ar gumun edan 24 euriad [2].

Brezel-bed Kentañ[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

230 klederiad a varvas war an talbenn etre 1914 ha 1918 hervez monumant ar re varv.

Eil Brezel-bed[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Hervez monumant ar re varv, 41 soudard eus ar gumun a varvas war an talbenn. 17 klederiad a varvas evit abegoù all (bombezadegoù...).

Daou vugel, Jeanne hag Yves Béchu, 13 ha 9 vloaz, a voe lazhet d'an 30 a viz Du 1942 e Kreac'h Oalek gant ur soudard troet da sot[3].

Lazhadeg an 8 a viz Eost 1944 [4][kemmañ | kemmañ ar vammenn]

E-kerzh an noz e voe dihunet annezidi ar bourk gant trouz ur golonenn kirri-tan. Un nebeud tud a yeas e-maez eus o zi, o soñjal e oa amerikaned : soudarded alaman e oa e gwirionez, o tont eus Kastell-Paol ha Trelaouenan hag o vont da Bloueskad. Evit abegoù dianav e krogjont da dennañ war an tiez tro-dro. Un den a voe gloazet gant ur volotenn. Mont a rejont kuit war-dro 7e mintin.

Da 8e30 diouzh mintin en em stalias er bourk soudarded alaman all. Strolladoù soudarded all a blantas o reuz er maezioù tro-dro, en ur lakaat tan e atantoù hag en eostoù. Pemp gwaz a voe fuzuilhet ouzh ur c'hleuz e-kichen mont e-barzh ar bourk, war hent Ploueskad. Unan all a voe lazhet e Penn al Lann Kerizur. Soudarded alaman a yeas goude da Skol ar Baotred evit tapout c'hwec'h den : unan a voe lazhet diouzhtu, ar pemp all a voe kaset betek Ploueskad e-lec'h ma voent lezet da vont. E Kroaz-ar-Bandu e voe gwallet ur vaouez ha lazhet anezhi asambles gant he mab 15 vloaz. War-dro kreisteiz e voe tapet daou waz all a oa gloazet ha fuzuilhet anezho er bourk. Tennet e voe gant an alamaned war atantoù Kreac'h-Avel : lazhet e voe gant ur volotenn ur gwaz a oa deuet da lazhañ an tan a oa krog en tiez. Ur gwaz all eus Ploueskad a voe lazhet e-kichen bourk Kleder, goude ma vije bet tennet warnañ pa glaske lammat a-us d'ur c'hleuz evit kuzhat.

13 den a voe lazhet en deiz-se, 12 eus Kleder e-touez. Chom a ra amsklaer abegoù al lazhadeg : hervez medisin ar gumun, an aotrou Le Méhauté, a ouie an alamaneg, o dije lavaret ar soudarded alaman e vije bet tennet warno nepell diouzh Kleder. O vont war-zu Brest e oant, o kilañ dirak araokadennoù an arme amerikan. Dieubet e voe Kleder gant ar re-se un devezh goude, d'an 9 a viz Eost 1944, war-dro 3e goude lein.

Goude an Eil Brezel-bed[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

E Kleder e oa bet savet kentañ staj Kamp Etrekeltiek Ar Vrezhonegerion adalek an 3 a viz Eost 1948.

Monumantoù ha traoù heverk[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Un draezhenn anvet e galleg  Les Amiets
  • Traezhenn an Amied, hini hirañ ar gumun.
  • Traezhenn Tevenn Meur.
  • Traezhenn Kerfichen.
  • Tumulus Oadvezh an Arem en Hellen (2000 - 1500 k.J.K.) [5].
  • Bezioù Oadvezh an Arem e Lezomni-Uhelañ [6].
  • Maen-bonn Kerider, Oadvezh an Houarn.
  • Maner Troñjoli, XVvet kantved, rummet Monumant Istorel [7].
  • Maner Kervengi, XIIIvet kantved, enskrivet evel Monumant Istorel [8].
  • Kastell Kergounadeac'h (1620), enskrivet evel Monumant Istorel [9].

Douaroniezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Emdroadur ar boblañs 1962-2006[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Niver a annezidi

Tud brudet[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Tud bet ganet eno[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Yann-Vari Gwilhoù, beleg, bet savet meur a gantik e brezhoneg (Patronez dous ar Folgoad en o zouez) gantañ, 2 a viz Kerzu 1830.
  • Visant Fave (1902-1997), bet eileskob Kemper, skrivagner brezhonek.
  • Visant Seite (1908-1993), ganet en Ogelloù, frer, skrivet gantañ hentennoù brezhoneg, ur geriadur ha levrioù.
  • Louis Le Duff (1946-), krouer ar strollad Le Duff (Brioche Dorée, Del Arte, Bridor, Le Fournil de Pierre, La Madeleine...).

Tud stag o anv ouzh ar c'humun[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Ar c'hont Émile de Kermenguy (Kastell-Paol 1810 - Pariz 1893), perc'henn war maner Kervengi, kannad unpennelour Penn-ar-Bed eus 1871 betek 1893, bet maer Kastell-Paol adalek 1848, anavezet evit bezañ dilezet e garg kuzulier-meur d'an 2 a viz Kerzu 1851 evit sevel a-enep taol Stad Napoléon III.

Brezhoneg[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • Klasoù divyezhek prevez abaoe 1991 (Skol Sant-Jozef).
  • Klasoù divyezhek publik (Skol publik Per-Jakez Helias).
  • En distro-skol 2014 e oa skoliataet 106 bugel en hentennoù divyezhek : 34 er c'hlasoù divyezhek publik, 72 er c'hlasoù divyezhek prevez.[10]

Gevelliñ[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Sport[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Melldroad[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Union Sportive Clédéroise (D.H.R.)

Liammoù diavaez[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

Levrlennadurezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  • (br) Visant SEITE, Ar marh reiz, E Bro-Leon gwechall, Ar Skol Dre Lizer, 1985, 342 p.
  • (fr) René CARDALIAGUET, Cléder : prêtres et paysans sous la Révolution, Du Courrier,‎ 1939, 137 p.
  • (fr) Annick FLEITOUR, Le petit train Rosporden-Plouescat , Editions Ressac,‎ 2001
  • (fr) François MOAL, Cléder une terre en Léon, Plomée,‎ 1999, 381 p.
  • (fr) René MONFORT, Cléder, gens de mer et de terre, 2001

Dave ha notennoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]

  1. Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
  2. Kristof Jezegoù, Hor Bro e-pad ar Revolusion, Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajennoù 157 ha 158
  3. http://ddata.over-blog.com/xxxyyy/1/86/48/73/ARCHIVES-CLEDER-INFOS/17-CLEDER-INFOS-07.2004.pdf
  4. http://ddata.over-blog.com/xxxyyy/1/86/48/73/ARCHIVES-CLEDER-INFOS/17-CLEDER-INFOS-07.2004.pdf
  5. http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/abpo_0003-391X_1966_num_73_1_2312
  6. http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/abpo_0003-391x_1964_num_71_1_2204
  7. http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=REF&VALUE_1=PA00089876
  8. http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=REF&VALUE_1=PA00089875
  9. http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=REF&VALUE_1=PA00089873
  10. http://www.fr.opab-oplb.org/include/viewFile.php?idtf=2011&path=c3%2F2011_797_Les-chiffres-de-la-rentree-scolaire-de-l-enseignement-bilingue-en-2014.pdf