Gertrudis Gómez de Avellaneda

Eus Wikipedia
Mont da : merdeiñ, klask
Gertrudis Gómez de Avellaneda.
Gertrudis, aet war an oad.

Gertrudis Gómez de Avellaneda (Camagüey, Kuba; 23 a viz Meurzh 1814 - Madrid; 1 a viz C'hwevrer 1873), anavezet evel la Avellaneda, ha lesanvet «Tula», a oa ur skrivagnerez ha barzhez spagnolek, genidik eus Kuba.

He buhez[kemmañ]

Ganet e oa e Santa María de Puerto Príncipe, trevadenn spagnol, hiziv Camagüey, e Cuba e miz Meurzh 1814. Eus Inizi Kanariez e oa he zud. Met he zad, Manuel Gomez de Avellaneda, a ziskenne eus rouaned kozh Navarra ha noblañsed Bizkaia, en Euskal Herria. Ofiser uhel e oa, hag ober a rae war-dro listri Spagn er rannvro e-kreiz Kuba . He mamm, Francisca de Arteaga y Betancourt, a oa eus un tiegezh spagnol pinvidik, aoa bet o chom e Puerto Príncipe. Tiegezh he mamm, a-hervez, an hini a zo deskrivet en he romant kentañ, Sab.

Pa oa 9 bloaz e varvas he zad hag he mamm ac'h addimezas 10 miz goude da don Isidoro de Escalada, ofiser spagnol e Cuba ivez.

He yaouankiz a dremenas en he c'hêr c'henidik, ha chom a reas en Cuba betek he 22 vloaz, e 1836. Er bloaz-se ez eas da-heul he zud da Spagn.

E-kerzh ar veaj-se e savas unan eus he fezhioù brudetañ, «Al partir». A-raok erruout e Spagn e veajas dre Kreisteiz Bro-C'hall, ha bevañ a rejont ur pennadig e kêr Bourdel.
A-benn ar fin e rejont o annez e kêr A Coruña. Pa erruas eno he devoa dija un tamm brud evel skrivagnerez. Kreskiñ a reas he brud c'hoazh e Spagn dre ma skrive


Eus A Coruña ez eas Gertrudis gant he breur da Cádiz da gentañ, da Sevilla goude, ma embannas gwerzennoù e meur a gelc'hgelaouenn gant an anv-pluenn La Peregrina (ar Birc'hirinez) ha brud a dapas evel-se.

Eno eo, e 1839, ma reas anaoudegezh gant karantez vras he buhez, Ignacio de Cepeda y Alcalde, studier yaouank war ar Gwir. Gantañ e vevas ur pennad, hogen chabous a veze etreze. En 1840 ez eas da Vadrid da chom . Eno e reas anaoudegezh gant skrivagnerien arall. Eno, bloaz goude, ec'h embannas un dastumad barzhonegoù hag a reas berzh, anvet Poesías, hag ennañ ar sonedenn «Al partir» hag ur varzhoneg arall, «A la poesía».[1]

En 1844 e reas anaoudegezh gant ar barzh Gabriel García Tassara. Un darempred diazezet war ar garantez hogen ivez lorc'h ha gwarizi, hag aon. Tassara a garje gonit he c'halon evit bezañ muioc'h eget an holl wazed a veze oc'h ober al lez dezhi, met dimeziñ dezhi ne felle ket dezhañ. Droug a veze ennañ o welout he lorc'hentez ha doareoù stipenn Tula, ha skrivañ a reas gwerzennoù ma tamalledezhi bout emgar, skañvbenn, diwar-c'horre. Hag Avellaneda da blegañ d'e c'hoant, hag eñ da Ha setu Tula dougerez ha dizimez en Madrid e-kreiz un XIXvet kantved kriz ouzh ar vesterd hag o mammoù, hag en he digenvezded ha c'hervoni e skriv un «Adiós a la lira», ur c'himiad diouzh ar varzhoniezh. Echu dezhi skrivañ, a gav dezhi,hogen n'eo ketevel-se e troio an traoù. En 1845 he devoe daou briz kentañ ar genstrivadeg barzhonegañ aozet gant al Liceo Artístico y Literario e Madrid. Adal neuze e voe kontet Gertrudis e-touez skrivagnerien brudet ar mare.

En Ebrel, er bloaz-se, e c'hanas he merc'h María, a veze graet Brenhilde anezhi ganti. Klañv e oa ar bugel ha mervel a reas da 7 miz. Er mare-se a c'hlac'har e skrivas da Cepeda

En 1846 e timezas da don Pedro Sabater, he c'hentañ pried, met kleñvel a reas-eñ dindan nebeud, ma'z eas da Bariz da glask louzaouiñ, nemet mervel a reas war an hent, e Bourdel, d'ar 1añ a viz Eost. Gertrudis a gavas repu neuze en ur gouent e Bourdel. Eno e skrivas ar Manual del cristiano (Dornlevr ar C'hristen), deroù un doug d'ar relijion a greñvao bep a damm en hec'h oberenn.


A-douez he c'homediennoù eo ret menegiñ La hija de las flores (1852), len a fent hag a varzhoni.

Oberennoù[kemmañ]

  • Poesías de la señorita Da. Gertrudis Gómez de Avellaneda, Est. Tip. Calle del Sordo No. 11, Madrid, 1841.
  • Sab, Imprenta de la Calle Barco No. 26, Madrid, 1841.
  • Dos mugeres (sic), Gabinete literario, Madrid, 1842-43.
  • La baronesa de Joux, La Prensa, La Habana, 1844.
  • Espatolino, La Prensa, La Habana, 1844.
  • El príncipe de Viana, Imp. de José Repullés, Madrid, 1844.
  • Egilona, Imp. de José Repullés, Madrid, 1845.
  • Guatimozin, último emperador de Méjico, Imp. de A. Espinosa, Madrid, 1846.
  • Saúl, Imp. de José Repullés, Madrid, 1849.
  • Dolores, Imp. de V.G. Torres, Madrid, 1851.
  • Flavio Recaredo, Imp. de José Repullés, Madrid, 1851.
  • El donativo del Diablo, Imp. a cargo de C. González, Madrid, 1852.
  • Errores del corazón, Imp. de José Repullés, Madrid, 1852.
  • La hija de las flores; o, Todos están locos, Imp. a cargo de C. González, Madrid, 1852.
  • La verdad vence apariencias, Imp. de José Repullés, Madrid, 1852.
  • Errores del corazón
  • La aventurera; Imp. a cargo de C. González, Madrid, 1853.
  • La mano de Dios, Imp. del Gobierno por S.M., Matanzas, 1853.
  • La hija del rey René, Imp. de José Rodríguez, Madrid, 1855.
  • Oráculos de Talía; o, Los duendes en palacio, Imp. de José Rodríguez, Madrid, 1855.
  • Simpatía y antipatía, Imp. de José Rodríguez, Madrid, 1855.
  • La flor del ángel (tradición guipuzcoana), A.M. Dávila, La Habana, 1857.
  • Baltasar, Imp. de José Rodríguez, Madrid, 1858.
  • Los tres amores, Imp. de José Rodríguez, Madrid, 1858.
  • El artista barquero; o, Los cuatro cinco de junio, El Iris, La Habana, 1861.
  • Catilina, Imprenta y Librería de Antonio Izquierdo, Sevilla, 1867.
  • Devocionario nuevo y completísimo en prosa y en verso, Imprenta y Librería de Antonio Izquierdo, Sevilla, 1867.
  • Obras literarias, Imp. y estereotipia de M. Rivadeneyra, Madrid, 1869-1871, 5t.
  • Leyendas, novelas y artículos literarios. Reimpresión de los tomos 4 y 5 de las Obras literarias, Imp. de Aribau, Madrid, 1877
  • Obras dramáticas, Reimpresión de los tomos 2 y 3 de las Obras literarias Imp. y estereotipia de M. Rivadeneyra, Madrid, 1877.
  • Poesías líricas, Reimpresión del tomo 1 de las Obras literarias, Librería de Leocadio López, Madrid, 1877.
  • La Avellaneda. Autobiografía y cartas de la ilustre poetisa, hasta ahora inéditas, con un prólogo y una necrología por D. Lorenzo Cruz de Fuentes, Imprenta de Miguel Mora, Huelva, 1907.
  • Cartas inéditas y documentos relativos a su vida en Cuba de 1839 a 1864, La pluma de oro, Matanzas, 1911.
  • Obras de la Avellaneda. (Edición del centenario)
  • Memorias inéditas de la Avellaneda, Imprenta de la Biblioteca Nacional, La Habana, 1914.
  • Obras de la Avellaneda. Edición del centenario, Imp. de Aurelio Miranda, La Habana, 1914.
  • Leoncia, Tipografía de la Revista de Archivos, Biblioteca y Museos, Madrid, 1917.
  • El aura blanca, Oficina del historiador de la Ciudad, Matanzas, 1959.
  • Teatro, Consejo Nacional de Cultura, La Habana, 1965

Lennadurezh[kemmañ]

  • Alzaga, Florinda. La Avellaneda: Intensidad y vanguardia. Miami. Ediciones Universal, 1997.
  • Araujo, Nara. "Constantes ideomáticas en la Avellaneda". Revista Iberoamericana 56 (1990): 715-722.
  • Caratozzolo, Vittorio. "Il teatro di Gertrudis Gómez de Avellaneda". Bologna: Il Capitello del Sole, 2002; págs.360. Ensayo analítico sobre la entera obra teatral de G. Gómez de Avellaneda
  • Carlos, Alberto J. "René, Werther y La Nouvelle Héloise en la Primera Novela de la Avellaneda". Revista Iberoamericana 31 (Julio-diciembre de 1965): 223-238.
  • González Ascorra, Marta Irene. La evolución de la conciencia femenina a través de las novelas de Gertrudis Gómez de Avellaneda, Soledad Acosta de Samper y Mercedes Cabello de Carbonera. New York/Bern: Peter Lang, 1997; sobre Dolores, 17-33; sobre Dos mujeres, 35-53.
  • González del Valle, Luis T. "Iniquidad oficial y objeción individual en la España decimonónica a través de algunas cartas inéditas de Gertrudis Gómez de Avellaneda". Bulletin of Hispanic Studies LXXVII, (December 2000): 451-478.
  • Guerra, Lucía. "Estrategias femeninas en la elaboración del sujeto romántico en la obra de Gertrudis Gómez de Avellaneda". Revista Iberoamericana 51 (1985): 707-722.
  • Ines, Raúl. "La esfericidad del papel: Gertrudis Gómez de Avellaneda, la condesa de Marlín, y la literatura de viajes". Revista Iberoamericana 63 (Ene-Jun 1997): 209-218.
  • Meléndez, Concha. La novela indianista en Hispanoámerica (1832-1889). Río Piedras: Universidad de Puerto Rico, 1961.
  • Meléndez, Mariselle. "Obreras del pensamiento y educadoras de la nación: El sujeto femenino en la ensayística femenina decimonónica de transición." Revista Iberoamericana 64:184-185 (July-Dic 1998): 573-586. Este estudio compara la obra de Gómez de Avellaneda con la de Juana Manuela Gorriti y la de Clorinda Matto de Turner.
  • Ponseti, Helena Percas. "Sobre la Avellaneda y su novela Sab". Revista Iberoamericana 28 (1962): 347-57.
  • Rosello-Seminov, Alexander. "La verdad vence apariencias: Hacia la ética de Gertrudis Gómez de Avellaneda a través de su prosa". Hispanic Review 67.2 (1999): 215-41.
  • Santos, Nelly E. "Las ideas feministas de Gertrudis Gómez de Avellaneda". From Romanticism to "Modernismo" in Latin America. Eds. David William Foster & Daniel Altamiranda. New York: Garland Publishing Company, 1997.
  • Sommer, Doris. "Sab c´est moi" in "Foundational fictions, the National Romances of latin America", Berkelez, University of California Press, 1993.

Notennoù ha daveennoù[kemmañ]

  1. Donald L. Shaw, Historia de la literatura española - El siglo XIX, Barcelona, Ariel, 1986, vol. 5, p. 63-66.

Liammoù[kemmañ]

-e spagnoleg: