Ac'henaton

Eus Wikipedia
Mont da : merdeiñ, klask
Ac'henaton/Amenhotep IV
Ac'henaton, 9vet faraon an XVIIIvet tierniezh
Pharaoh Akhenaten.jpg
Kizeladenn, Mirdi Kaero.
Tierniezh XVIIIvet tierniezh
Ren bloavezh
~-1355 da -1337
Anvioù
Anv Sa-Ra
i mn
n
R4
R8 S38 O28

imn htp ntr hq3 iunu (Amenhotep Netjer Heka Iounou)
Amon en deus bet e c'hoant, Penn-doue Heliopolis
deuet da vezañ goude 4 bloaz:
i t
n
N5
G25 Aa1
n

ˁḫ n itn (Ac'henaton)
Aton en deus bet e c'hoant
Anv Nesout-Bity
N5 nfr L1 Z3 N5
T21
n

nfr ḫpru rˁ uˁ n rˁ (Neferc'heperoura Ouaenra)
Oberennoù Ra a zo dibar
Horus aour
U39 M40 N28
Z2ss
m O28 W24
O49
M27

uts ḫˁu m iunu smˁ
El de completa majestad en Iunu (Heliopolis)
deuet da vezañ goude 4 bloaz:
U39 r
n
V10 i t
n
N5

uts rn n itn
An hini a ganmeul anv Aton
Anv Nebti
G36
r
M23 t
n
i i m i p
t
Q1 t
Z2ss

Usr nsyt.m iptsut
Gran majestad de Tebas
deuet da vezañ goude 4 bloaz:
G36
r
M23 i i t
Z2ss
Aa15
N27
i t
n
N5

usr nsyt m nḫt 3ḫt itn
De gran majestad en Ac'hetaton
Anv Horus
E1
D40
X7 A28 S9

k3 nḫt q3 sut (Kanec'het kasout)
Tarv galloudus, lakaet uhel gant Amon
deuet da vezañ goude 4 bloaz:
i t
n
N5
mr

mr itn (mer Aton)
Karet eus Aton
Anv gresianeg Amenophis (Αμένοφις) IV
Buhez
Marvet -1337
Douaret Bez roueel Ac'henaton
Monumantoù pennañ El-Amarna
Familh
Rouanez Nefertiti
Gwragez all Kiya
Meritaten, Anc'khesenpaaten,
Anc'hesenpaaten-ta-sherit
Tad Amenhotep III
Mamm Tiye
Bugale pennañ Meritaten, Meketaten,
Anc'hesenpaaten,
Neferneferouaten Tasherit,
Neferneferoure, Setepenre,Toutanc'hamon?

Navet faraon an XVIIIvet tierniezh eo Ac'henaton, bet anvet da gentañ Amenhotep IV. Manethon a rae Amenofis (Αμένοφις) deus outañ. Lakaat a reer e ren da gregiñ e -1355/-1353 ha da echuiñ e -1338/-1337.

Sellet e vez outañ gant lod evel unan eus kevrinelourien veur istor ar Bed. A dra sur, d'an nebeutañ, ez eo e ren un dispac'h en istor Henegipt, pa glaskas rediañ an Egiptiz da azeuliñ en un doare strizh Ra-Horakhty, "hag a zo en Aton". Lavaret a rae e oa-eñ e brofed hag e enkorfadur. E-doug Ren Ac'henaton e oa krouet ivez ur genedouriezh nevez, barok ha naturalour war un dro : an arz Amarnian.

Un dispac'h relijiel[kemmañ]

Ac'henaton hag e familh o kanañ meuleudi da Aton.

Ac'henaton a lakaas war sav ar c'hentañ relijion undoueour anavezet an istor, azeulerezh kant an heol, Aton.

Tro-dro da -1355/-1353 e savas Amenhotep IV war dron Henegipt, hag eñ c'hwezek vloaz hepken. Kurunennet e oa dindan an anv Neferc'heperoura ("Dispar eo diskuliadurioù Ra") Ouaenra ("Hini nemetañ Ra"). Evit abegoù anavezet fall c'hoazh, met moarvat dre ma n'em sante bevennet gant mirouriezh hag enebiezh kloer Teba, e tibabas dilezel azeulerezh an doue tiernezhel Amon, an "doue kuzh", e trede pe pevare bloavezh e ren.

Kemm a reas e ditladur evit kemer an anv Ac'henaton, "Aton en deus bet e c'hoant", hag e kuitaas kêr Amon, Thebai, evit krouiñ ur gêr nevez, gwerc'h eus an doue tebat. Dibab a reas ul lec'h didud e Kreiz Egipt, war tu reter an Nil, evit sevel, adalek bloavezh IV/V e ren, kêr Ac'hetaton ("dremmwel Aton"), anvet Tell el-Amarna hiziv an deiz, 300 km bennak e hanternoz Thebai.

Holl al lez hag ar melestradur roueel a ziannezas er palez nevez, diechu c'hoazh, ma oa dediet an temploù d'an doue nemetañ : Aton. Savet e oa an temploù-se hep toenn, d'e vannoù madoberus da c'hallout tizhout an diabarzh.

Alies e vez lakaet an dispac'h sevenadurel ha relijiel-mañ war gont Ac'henaton hepken, koulskoude, war a hañval, ne reas ken rentañ ofisiel ur pleg a oa diwanet e-pad ren e dad, Amenofis III. Nicolas Grimal a gomz eus un « heoladur » [1] eus an doueed pennañ dindan ren ar faraon-se ha kehelerezh strizh kant an heol a vefe e zisoc'h poellek[2].

A-raok Ac'henaton, Aton a oa un doue dister, testeniekaet abaoe ar Grennimpalaeriezh. Da vare an nevezimpalaeriezh, Thoutmose III a oa en em lakaet en e warez hag Amenhotep III, a oa unan eus e ditloù « Sked Aton », en doa broudet azeulerezh an doue.

Pelloc'h ez eas Ac'henaton avat : gourc'hemenn a reas distrujañ skeudennoù kehelerezh an doueed kozh hag e reas eus kant an heol an doue hollek, an Hini Nemetañ « n'en deus ket e bar», krouer ar bed a gas e grouidigezh da benn en-dro da vare pep sav-heol.


Skeudenn Aton war an douar eo ar faraon, e « vugel disi » ; gant ar wreg roueel vras, Nefertiti, e oa an hanterour nemetañ etre an doue hag an dud. Evel an triad AmonMoutC'honsou ez a ar c'houplad real d'ober gant Aton un triad doueed azeulet e annezioù an uhelidi.

War a seblant e oa bet ren ar faraon en e varr er bloavezh XII. Lidet e oa ur gouel meur er gêrbenn ma tegasas kannaded roueedigoù Palestinia, Nubia, ha Kouch, o donezonoù d'ar faraon ha d'e wreg.

Un dispac'h arzel[kemmañ]

Diwan a reas ur c'hiz nevez a-grenn en arz dindan ren Ac'henaton. Komzet e vez eus arz amarnaek.


Ur prantad du eus istor Egipt?[kemmañ]

Politikerezh diavaez[kemmañ]

E Siria hag e Palestinia, an Hittited hag an Amorrited a grignas tamm-ha-tamm an douaroù gounezet gant Thoutmose III. Roue Qadesh, kevredet gant an Hittited, a aloubas norzh Siria, tra ma tage Souppilouliouma (-1382 / -1342) hag Assourouballit I ar Mitanni a oa kevredet gant Egiptiz. Diouzh e du, roue Amourrou a gemeras meur a greñvlec'h war aodoù Fenikia. Daoust da c'houlennoù e wizien, Ac'henaton ne zeuas ket d'o sikour, hag e kollas abalamour d'e emzalc'h kêrioù Sidon, Tir ha Biblos e Fenikia. E-keit-se, strolladoù kantreerien preizherien, an Hapiroued, a gemeras Megiddo ha Jeruzalem. E diwezh ar ren, ne chome hogos netra eus impalaeriezh an Dhoutmoseed kentañ en Azia.

Fin ren Ac'henaton[kemmañ]

A bep seurt kevrinoù a zo tro-dro da varv Ac'henaton. Ne ouier ket pegoulz e varvas, na penaos: e warlec'hidi o deus graet ar pezh a c'hellent evit diverkañ roudoù ar roue disivouder. D'ar muiañ tout e ouier e vez deiziet evit ar mare eus bloavezh XVII pe XVIII e ren an arroudoù diwezhañ a veneg anezhañ.



Commons
Muioc'h a skeudennoù diwar-benn

a vo kavet e Kerandafar.

Notennoù[kemmañ]

  1. « solarisation »
  2. N. Grimal, pajenn 272


En e raok
Amenhotep III
Ac'henaton
XVIIIvet tierniezh
~-1355 da -1337
War e lerc'h
Smenc'hkare
A56
Porched Egiptopedia
Adkavit pennadoù Wikipedia a denn da Henamzer Egipt :

Istor | Douaroniezh | Labour-douar | Aozadur politikel | Faraoned | Arz | Mitologiezh | Doueed | Buhez pemdez | Levrlennadur | Geriaoueg